0-12 Aylık Bebeklerde Beslenme

0-12 Ay Bebeklerde Beslenme, Anne sütü ve Ek Gıdalar

Beslenme ile İlgili Temel Kavramlar

Beslenme: Sağlığı korumak, büyüme ve gelişmeyi sağlamak için vücudun gereksinim duyduğu besin öğeleri ve enerjinin yeterli ve dengeli olarak vücuda alınmasıdır.

Yeterli ve Dengeli Beslenme: Yaşamsal faaliyetlerin sürdürülebilmesi, sağlığın korunması, büyüme ve gelişmenin sağlanabilmesi için gerekli olan besin öğeleri ve enerjinin gerekli olan miktar, kalite ve çeşitte vücuda alınmasıdır.

Yetersiz ve Dengesiz Beslenme:  vücudun ihtiyacı olan enerji ve besin öğelerinin istenilen çeşitte ve miktarda vücuda alınmasıdır.

Yetersiz ve dengesiz beslenme durumunda vücudun büyüme gelişme ve normal çalışmasında aksaklık görülür. Buna bağlı olarak da bir çok hastalığın dolaylı sebebi olduğu gibi bazı hastalıklarında ( verem, ishal enfeksiyon hastalıkları) vücuda kolay yerleşmesine ve geç iyileşmesine sebep olmaktadır.

Aşırı ve Dengesiz Beslenme: Vücuda ihtiyacından fazla besin alınması sonucunda besin öğelerinden, protein, karbonhidrat ve yağların vücutta deri altında yağ şeklinde birikmesidir. Besin: Besin öğelerinin farklı oranlarda bir araya gelelerinden oluşur.

Besin öğesi: Vücutta çeşitli görevleri olan besinlerin bileşiminde bulunan organik ve inorganik öğelerdir.

Besin öğeleri altı tanedir. Proteinler, karbonhidratlar, yağlar, vitaminler, mineral maddeler ve sudur.

Elzem: Vücutta yapılmayan ve besinlerle alınması zorunlu olan.

BEBEKLERDE BESLENME, ANNE SÜTÜ VE ÖNEMİ

Beslenmenin ilk amacı, yaşamı devam ettirmektir. Yaşamın normal ve istenilen düzeyde olması için, beslenmenin büyüme ve gelişmeyi de sağlayacak özellikte olması gerekir. Çünkü çocuk beslenmesindeki amaç sağlıklı büyüme ve gelişmeyi sağlamaktır. Büyüme; vücudun hacim ve kütlesinin artmasıdır. Gelişme ise dokuların yapılarındaki değişiklikler sonucu biyolojik fonksiyonlarındaki olgunlaşmadır. Çocuklarda büyüme; boy uzunluğu, ağırlık, baş çevresi, kol ve deri kıvrım kalınlığının ölçülmesi ile belirlenir. Özellikle boy ve ağırlık ölçümleri bebeklerin yeterli ve dengeli beslenip beslenmediklerini anlamak için evde uygulanabilecek ölçümlerdir.

Büyüme ve gelişme sadece beslenmeye bağlı değildir. Beslenme ile birlikte genetik, sosyal ve kültürel çevreden de etkilenerek bireysel farklılıklar gösterir. Kardeşler arasındaki fiziksel, zihinsel, duygusal farklılıkların sebebi de bu yüzdendir.

Yeni doğan bebek yaşamını sürdürebilmesi için anneye bağımlıdır. Bebeğin sağlıklı bir şekilde büyüyüp gelişebilmesi için, anne ile bebek arasındaki ilgi ve sevgiye dayanan bir beslenme ile sağlanır.

Beslenme yaşamın her döneminde önemli olduğu gibi büyümenin en hızlı olduğu bebeklik döneminde ayrı bir önem taşımaktadır. Özellikle uzamanlar tarafından belirlenmiş tıbbi bir zorunluluk yoksa yeni doğan bebeklerin beslenmesi altı ay sadece anne sütü ile yapılmalıdır. Çünkü anne sütü bebeklere gereksinimi olan tüm besin öğelerini tek başına sağlayabilen en iyi besindir. Bu dönemde bebeklere su bile verilmemelidir.

Anne sütü ve doğumdan sonra gelen ilk ağız sütü bebek için önemlidir. Çünkü bebeği hastalıklara karşı koruyan ilk aşıdır. Aynı zamanda bebekle anne arasındaki duygusal bağı arttırır ve bebeğin güvende hissetmesini sağlayan tek yoldur.

Anne sütünün üstünlükleri sadece bunlarla sınırlı kalmamaktadır:

İçeriği yeni yeni doğan çocuğunu yaşına ve fizyolojik özelliklerine göre değişen en uygun besindir.

Her zaman sterildir, ısı derecesi idealdir.

Kolay sindirilir.

Ekonomiktir.

Alerjen değildir.

Sindirime yardımcı aktif enzimler içerir.

Bebeği enfeksiyonlardan koruyan öğeler içerir.

Organ ve sistemlerin büyümesini düzenleyen büyüme öğelerini içerir.

Orta kulak iltihabı, diş çürükleri ve şişmanlık riskini azaltır.

Bebeğin ruhsal, zihinsel ve bedensel gelişimine yardımcı olur.

Tuz miktarı az olduğu için böbrekleri daha az yorarak bebeğin su gereksinimini karşılar.

Anne sütünün bebek için faydaları olduğu kadar anne içinde faydaları bulunmaktadır. Anne için faydaları;

Emziren annelerde göğüs, yumurtalık kanseri, kemik erimesi ve kansızlık oluşumunu azaltır.

Emzirme kilo vermeyi kolaylaştırır. Sağlıklı ve doğru beslenen anne, emzirme sırasında enerji ihtiyacından ve süt üretimi için yağ dokusu kullandığından daha kolay ağırlık kaybeder.

Annelik duygusunun gelişmesine yardımcı olur.

Emzirme, anne ile bebek arasındaki bağı güçlendirir.

Emzirmek anne için doğal bir sakinleştiricidir.

Emziren annelerin dikkat etmesi gereken noktalar;

Bebeklerin sağlıklı gelişimleri için mutlaka ilk dört ve altıncı aylarda sadece anne sütü ile beslenmesi gereklidir.

Sütüm yetmiyor ya da yaramıyor diye anne sütü kesilmemelidir.

Bebeği emzirirken rahat ve huzurlu bir ortamda olunmalıdır.

Bebeği emzirirken, bebeğin yüzü, omuzları ve vücudu memeye dönük,  burnu meme ucu hizasında olmalıdır.

Emzirirken meme ucu ve etrafındaki kahverengi halkanın bebeğin ağzını tamamıyla kapatacak şekilde olmasına dikkat edilmelidir.

Bebeği emzirirken, anne süt akışını kolaylaştırmak için başparmağı ve diğer dört parmağı ile memeyi tutmalıdır.

Bebeğe alışkanlık yapacak emzik, biberon gibi maddeler verilememelidir.

Bebek her ağladığında emzirilmelidir.

Süt salgısının artırılması için anne sık sık ılık duş almalıdır.

Bebek emzirildiği sürece rejim yapılmamalıdır.

Yağlı ve şekerli besinler tüketilmemelidir.

Günlük sıvı tüketimi arttırılmalıdır. Günde en az 8-12 bardak sıvı alınmalıdır. Sıvı olarak kahve ve çay içilmemelidir.

Baharatlı yiyeceklerin az tüketilmesine özen gösterilmelidir.

Süt, yoğurt, peynir, yumurta, et, kuru baklagiller ve posalı meyve, sebze mutlaka her gün tüketilmelidir.

Haşlanan yiyeceklerin suları dökülmemelidir.

Bol bol güneşlenerek D vitamininden yararlanılmalıdır.

El temizliğine dikkat edilmelidir.

Sigara ve alkol kullanılmamalıdır.

Doktor kontrolü olmadan ilaç kullanılmamalıdır.

0-4 AYDA BEBEĞİN BESLENMESİ

Süt çocukluğu çağı yaşamın ilk yıllarını kapsar. Bu yıllar diğer yıllara oranla büyüme ve gelişmenin en hızlı olduğu yıllardır. Sağlıklı bir bebek, doğduğunda yaklaşık olarak 3000-3500 g. ağırlığında, 48-53 cm boyundadır.

Doğumu takip ilk birkaç gün içinde bebekler, vücut ağırlıklarının yaklaşık olarak % 6-10 ‘unu kaybederler. Bu normal bir süreçtir. Çünkü bu ağırlık kaybının nedeni, vücut suyunun dışarı atılmasıdır. Kaybedilen ağırlık ortalama 7-10 gün içerisinde tekrar kazanılır. İlk altı ayda boyunca bebek her gün ortalama 20-30 g alması gereklidir. Sağlıklı gelişim gösteren bir bebek 5 aylık olduğunda doğum ağırlığının yaklaşık olarak iki katı ağırlığında olması gerekir. Boy uzunluğu ise 0-3 ay içinde ortalama 2-4 cm, 4-12 aylık dönemde ayda 1,5-3 cm uzar.

Sağlıklı bebeklerde süt dişleri 5-9. Aylarda çıkmaya başlar ve bir yaşına geldiğinde 6 ila 8 dişi vardır.

Bebekler doğduğunda baş çevresi yaklaşık olarak 35 cm’dir. İlk ayda baş çevresi 3-5 cm’lik bir artış göstermesi gerekir. Bundan sonra büyüme hızı giderek yavaşladığından 3. Ayda sağlıklı gelişim gösteren bebeğin baş çevresi 40.5 cm olmalıdır. Bir yaşında ise 46-47 cm’e ulaşmalıdır.

Süt çocuğunun bu gelişim özelliklerinin bilinmesi, beslenme ihtiyaçlarının karşılanması açısından önemlidir.

0-4 ay bebeğin emerek beslenme evresidir. Bu dönemden önce bebeğin yutma refleksi zayıftır ve süt çocuğu kaşıkla verilenleri yutamaz, ağzından geri çıkarmaya eğilimlidir. 0-4 ay bebek beslenmesinde sadece, doğal beslenme denilen anne sütü ile beslenme yapılmalıdır.  Süt çocuklarının büyük çoğunluğunda anne sütü ilk 4 ay tek başına yeterlidir. Anne sütü yeterli ise bebeğin suya dahi ihtiyacı yoktur. Yeterli kilo alabilen süt çocuğu bu süreden sonra da sadece anne sütü ile beslenmeye devam edebilir. Anne sütüne ilave gıdaların başlama zamanı, annenin süt salgılama performansı, çocuğun büyüme ve gelişme hızı dikkate alınarak ayarlanmalıdır. Bu dönemde sadece doktor önerisi ile D Vitamini kullanılabilir.

Bu aylar içinde bebeklerde anne sütünün yeterli olup olmadığının belirtisi olarak sürekli ağlama ve yeterli kilo alamama gözlenmektedir. Bebek her ağladığında mutlaka emzirilmelidir. Özellikle bebek doğar doğmaz beslenmeye başlanmalıdır. Ilk üç gün salgılanan ağız sütü (kolostrum) bebeklere mutlaka verilmesi gerekir. Bebek günde 8-15 kez beslenmeli ve beslenme aralığı 2- 3 saati aşmamalıdır.

Anne sütünün yetersizliği farklı durumlarda da ortaya çıkabilir. Bu durumlar; bebeğin az sayıda bez kirletmesi ve deri gerginliğinin azalmasıdır. Bunların yanında, emzirmenin 8-10 dakikadan az sürmesi, bebeğin ilk beş dakikada memeyi bırakması, emzirme sırasında yutma seslerinin duyulmaması, sütün boşaldığı hissinin olmaması gibi durumlardır.

Ilk 4-6. Aylarda bebeğin anne sütü yettiği takdirde başka bir besine ihtiyacı yoktur. Ancak bu aylar içinde, anne sütünün yetmediği durumlarda karışık ve suni beslenmeye geçilmelidir.

Karışık beslenme, anne sütünün verildiği ancak bebeğe yetmediği durumlarda uygulanan beslenme şeklidir. Normal emzirmeye devam edilir, bebeğin büyüme hızında yavaşlama, bebeğin kilo alamaması gibi durumlar ortaya çıkarsa, anne sütü ve tamamlayıcı (ek) besinlerle birlikte karışık beslenmeye geçilir.

Suni beslenme ise, anne sütünün hiç olmayışı veya anne sütünü vermeye engel bir durum olduğu zaman uygulanan beslenme şeklidir.

Anne sütünün durumuna göre karışık beslenme günde 1-2 öğünde ya da her öğünde verilebilir. Günde 1-2 öğün sabah ve akşam şeklinde ayarlanabilir. Her öğünde verilecek ise önce 5-10 dakika anne sütü verilmeli, arkasından bebek doyuncaya kadar diğer gıdalar verilmelidir.

Suni beslenme yapılacaksa bebeğe inek sütü verilebilir. Ancak bazı araştırmacılar inek sütünün bebeğe verilmesinin sakıncalı olduğunu belirtmektedirler. Bu sakıncalar şöyle sıralamak mümkündür;

İnek sütü alerjiktir.

İnek sütündeki demirin emilim oranı oldukça düşüktür. Bu durumda bebeklerde demir eksikliğine yol açabilmektedir.

İnek sütünde miktar olarak protein fazla olmakla birlikte kalitesi düşüktür.

İnek sütünde şeker (laktoz) miktarı düşüktür.

İnek sütündeki yağ oranı anne sütü ile aynı fakat inek sütündeki yağın sindirimi zordur.

Bu durumda bebeğe inek sütü verilecekse sindirimini kolaylaştırması ve anne sütüne benzetilmesi için çocuğun ayına göre sulandırılarak verilmelidir.

Birinci ay, 1/2 oranında sulandırılmış süt, karışımın içine % 5 oranında şeker ile % 2 oranında sıvı yağ eklenerek bebeğe verilebilir.

İkinci ay; 2/3 oranında sulandırılmış süt ve karışımın içine % 5 oranında şeker ile % 2 oranında sıvı yağ eklenerek bebeğe verilebilir.

Bu işlemler yoğurt içinde uygulanabilir. Süte ya da yoğurda eklenecek şeker miktarı % 5’ten fazla olmamalıdır. Örneğin, bir çay bardağı süt için bir çay kaşığı veya bir tane kesme şeker yeterli olacaktır. Sulandırılmış süt ya da yoğurda şeker yerine bal ya da pekmez eklenebilir.

İlk altı aydaki bebekler için kilogramları başına gün boyunca verilecek olan süt miktarı 130 – 190 ml’dir.

Karışık ve suni beslenme yapılacaksa eğer, bebeklere 3. Haftadan itibaren başlangıç olarak elma suyu verilmeye başlanabilir. Elma suyunun ardından 3 defa bir çay kaşığı olmak üzere havuç ve şeftali suyu verilmeye başlanmalıdır. Bu süreç içinde verilecek olan ek besinlere azar azar başlanmalı ve zamanla artırılmalıdır. Bebekte herhangi bir alerji durumu yaşanmıyorsa oran arttırılarak yarım çay bardağına çıkarılmalıdır. Ancak meyve suyu ile sütü aynı öğünde vermemeye dikkat edilmesi gerekir. Karışık beslenen bebeklerde üçüncü aydan itibaren azar azar 1-2 çay kaşığı verilerek başlanabilir. Dördüncü aydan itibaren ise yumurta sarısı, sebze ve mercimek gibi çorbalar verilebilir.

*Yalnız anne sütü ile beslenen bebeklere meyve suyu 6. Aydan itibaren verilmelidir.*

Sindirim sisteminin tam olgunlaşmamış olması nedeniyle bebeklerde bu aylarda sıkça gaz sancısı görülür. Bu hem bebeği hem de ailesini huzursuz edebilir. Bu gibi durumlarda hem gaz sancısını hafifletmek hem de rahat uyutabilmek için bebekler için özel olarak hazırlanmış bitki çaylarını örneğin; rezene, papatya gibi bebeğinizin beslenmesine engel olmayacak şekilde, beslenme aralarında istenilen sıklık ve miktarlarda verebilirsiniz.

4- 6 AYDA BEBEĞİN BESLENMESİ

Bu aylarda bebeklerin temel besini anne sütüdür. Yaşamın dört ve altı aylık döneminde anne sütü bebeğin beslenme gereksinimini karşılamak için tek başına yeterli olmayabilir. Bu sebeple bebek büyüdükçe anne sütüne ilave olarak tamamlayıcı (ek) gıdalara başlanması gerekir.

Bu dönemde bebeklere başlanacak olan ek gıdalar, yoğurt, meyve suları ve püreleri, çorbalar, yumurta sarısı, et, tavuk, balık ezmesi zarlarından ayrılmış kuru baklagiller verilmeye başlanabilir.

Meyve püreleri genelde ara öğünlerde tercih edilmelidir. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta meyveler mevsiminde verilmelidir. Muz kabızlık yapabilir. Bu nedenle çok sık verilmemesi gerekir.

Sebze çorbaları Öğle öğününde 1-2 tatlı kaşığından başlanarak, yavaş yavaş artırılarak verilmelidir. Sebze çorbalarına ilk olarak patates, havuç ile başlayabilir sonra kabak, taze fasulye, bezelye ve enginar ilave edebilir. Başta sadece tek bir sebze ile başlanması gerekmektedir. Daha sonra bu sebzeleri ikili, üçlü karıştırarak basit sebze çorbaları yapılabilir. Patates bebekte kabızlık yapabileceğinden onu diğer sebzelerle karıştırarak vermek gerekir.

Ay Ek besin Anne sütü yeterli ise Anne sütü yetersiz ise Anne sütü hiç almayan
 

 

0-1

İnek sütü, yoğurt

Süt ve yoğurdun hazırlanması;

1 kısım süt + 1 kısım su + %5 şeker + %2 sıvı yağ

Verilmez Bir öğün anne sütü + bir öğün sulandırılmış süt veya yoğurt Sulandırılmış süt
Meyve suyu Verilmez Verilmez Verilir
2. Ay İnek sütü, yoğurt

Süt ve yoğurdun hazırlanması;

2 kısım süt + 1 kısım su +  %5 şeker + %2 sıvı yağ

Verilmez Bir öğün anne sütü + bir öğün sulandırılmış süt veya yoğurt  

Verilir

3. Ay Sulandırılmış inek sütü ve yoğurt Verilmez Verilir Verilir
 

4. Ay

Meyve püresi Verilmez Günde bir defa Günde bir, iki defa
Muhallebi Verilmez
Çorbalar

(Tarhana, sebze çorbası)

Verilmez
4.ayın sonu Yumurta sarısı Verilir Verilir Verilir
5. ay Kıyma, et, tavuk, balık ezmeleri Verilir Verilir Verilir
6. Ay Zarı soyulmuş kuru baklagiller Verilir Verilir Verilir
7. Ay Tüm yumurta karaciğer Verilir Verilir Verilir
8. ay ve yukarısı Baharatsız olmak şartıyla evde pişen tüm yemekler Verilir Verilir Verilir

 

Suda bekletilmiş beyazpeynir bebeklere 6. Aydan itibaren kahvaltıda yada sebze çorbasının içine

katarak, bir kibrit kutusu büyüklüğünde verilebilir. Tereyağı ise 6-7. Aydan itibaren, sabah kahvaltısında bir çay kaşığı kadar verilebilir.

Bebeğe verilecek öğünler 4-5 şekilde ayarlanmalıdır. Anne bebeği emzirdikten sonra ek besin verebileceği gibi, bir öğünde yalnızca ek besinde verebilir. Bu dönemde bebeğe verilecek sıvı miktarı öğünlük 135 ml şeklinde ayarlanmalıdır.

Bebekleri ek besinlere alıştırırken dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır. Bunlar;

Ek besinlere tek tek başlanmalı ve az miktarda verilmelidir.

Bebeğe verilecek yeni bir ek gıda bebek açken verilmelidir.

Ek gıdanın verilmesinden sonra bebekte kusma, kaşıntı, dışkıda bozulma oluyorsa ek gıda verilmemeli daha sonra tekrar verilmelidir.

Ek gıdanın verilmesinden sonra kusma, ishal, kaşıntı gibi durumlar olmuyorsa, ek gıdanın miktarı arttırılmalıdır.

Bir öğünde çok çeşitli besin bulundurulmamalıdır.

Önce yeni besin daha sonra alıştığı besin verilmelidir.

Bebek verilen besini sevmediyse önce sevdiği besinle karıştırılmalı yine yemek istemezse zorlanmamalıdır. Bir süre sonra ara verip tekrar denenmelidir.

Bebek tatlı, tuzlu, ekşi gibi değişik tatlara alıştırılmalıdır. Değişik tatlar mümkün olduğunca karıştırılmamalıdır. Yiyeceklere ve içeceklere şeker ilave edilmeden doğal tatlarıyla verilmelidir.

Ek besinler bebeğe kaşıkla ve bardakla verilmeli,  biberon tercih edilmemelidir.

Ek besinler günlük olarak hazırlanmalıdır. Meyve suyu ve püreler hazırlandığında hemen verilmeli asla bekletilmemelidir.

Besinler çok sıcak ve soğuk olmamalıdır.

Verilen besinlerin kıvamı sindirim sistemlerine uygun olmalıdır.

7- 12 AYDA BEBEK BESLENMESİ

7 ve 12. Aylar ek besinlerin esas oldukları aylardır. Altıncı aydan sonra, bebeğin enerji ve demir ihtiyacı artar. Anne sütü ilk altı ayda bebeğin bütün ihtiyaçlarını tek başına karşılar. Ancak 6. aydan sonra yetersiz kalabilir. Enerji ve demirden zengin ek gıdalarla anne sütünün desteklenmesi gerekir. Ek gıdalara alışmış olan bebekler bu dönemde evde pişen baharatsız, iyi pişmiş yemekleri yemeye başlar. Bu dönemde yine anne sütüne devam edilir ancak öğünleri etkilememesine dikkat edilmelidir. 7-12 aylar arasında çocuklarda öğün düzeni sabah, öğle, ikindi, akşam şeklinde yerleşmeye başlar.

 

00:00
00:00
Empty Playlist